Kurdava İsminin Sahibi İhsan Nuri Paşa

Ağrı İsyanlarına öncülük eden İhsan Nuri Paşa, Ağrı Kürt Cumhuriyeti'nin başkenti seçilen Doğubayazıt'ın Tırkmena köyünün ismini Kurdava olarak değiştirir ve bu kararı direnişe öncülük eden Xoybûn partisine gönderir. Karar Xoybûn'a gönderildikten sonra, Xoybûn'un yöneticilerinden Mir Süreyya Bedırxan aşağıdaki haritayı yapıp, Xoybûn'un bildiri ve broşürlerine ekleyip, başta Avrupa ve Amerika olmak üzere, dünyanın birçok yerinde dağıtır.

Tarihi Ağrı Direnişi (1926-1932) 1926 yılında Biroyê Hesikê Têlî tarafından başlatılıp, 1927 yılında İhsan Nuri Paşa'nın gelişi ile askeri bakımdan tecrübeli olmasından, direnişin önderliği kendisine verilir. İhsan Nuri Paşa, Ağrıya geldikten sonra düzenli Kürd ordusunu kurup, bir Kürd yönetimini belirleyip, Ağrı Kürt Cumhuriyeti'nin kuruluşunu ilan eder.

Ağrı Kürt Cumhuriyeti'nin kuruluşu ile Doğubayazıt'ın Tırkmena (Kurdava) köyü, Ağrı Kürt Cumhuriyeti'nin başkenti, Ağrı ise büyük Kürdistan'ın geçici başkenti seçilir. Tırkmena köyünün başkent yapılıp, isminin Kurdava yapılmasından sonra, İhsan Nuri Paşa ve Biroyê Hesikê Têlî bu köye yerleşip, yönetimi buradan idare ederler.


Alınan her karar gibi, bu kararda Xoybûn'a sunulur ve Xoybûn tarafından memnuniyetle karşılanır. Araştırmacı - yazar Konê Reş, facebook hesabında Mir Süreyya Bedirxan tarafından 1928 yılında çizilen yukarıdaki haritayı yayınlayıp, harita hakkında yukarıdaki bilgileri vermektedir.

Agıri Gazetesi, Agıri Marşı, Gaziya Welat Dergisi, Kürt Mahkemesi, Kürt Ordusu ve Kürt Yönetiminin kuruluşunda öncü rol oynayan İhsan Nuri Paşa, Ağrı Dağı İsyanı isimli anı kitabında, kendisinin ve Biroyê Hesikê Têlî'nin evlerinin Kurdava köyünde olduğunu ve Kurdava köyüne bu ismi kendisinin verdiğini belirtir.

Ağrı Direnişi üzerine araştırmalar yapıp, kitaplar yazan Yılmaz Çamlıbel, Ağrı Kürt Cumhuriyeti döneminde, Ağrı şehir merkezinde İhsan Nuri Paşa adına hutbeler okunduğunu belirtir. Aradan 85 yıl geçmesine rağmen, Ağrılılar İhsan Nuri Paşa'yı unutmayıp, Ağrı şehir merkezinde onun ismini bir mahalleye verip, vefa borçlarını ödemeye çalıştılar.

Şüphesiz 1926-1932 Ağrı tarihinin en fedakar liderlerinden biri, İhsan Nuri Paşa'dır. Ama Ağrı Direniş tarihini sadece İhsan Nuri Paşa şahsına bağlamamak gerektiğine inanıyorum; Direnişe bütün aşireti ile katılan Şeyh Abdulkadir (Sakan aşireti), bütün kardeşleri ile katılan Şeyh Zahir, ailesinin tamamı ile katılan Ahmedê Hecî Biro ve yine ailesinin tamamı ile katılan Biroyê Hesikê Têlî gibi isimleri de unutmamız gerektiğini, bu isimleri de yaşatmamız ve halkımızca bilinmesi için çaba sarfetmemiz gerektiğine inanıyorum.

Bu tür çalışmaların sürmesi dileğiyle.

Nihat Öner